CLAIRE to centrum badawcze działające w strukturze Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego. Zostało powołane zarządzeniem nr 133 Rektora UŁ z 4 maja 2026 r., z mocą obowiązującą od 1 maja 2026 r., na czas nieokreślony. Kieruje nim dr hab. Dominik Lubasz, prof. UŁ.

Centrum prowadzi badania nad prawnymi aspektami sztucznej inteligencji, automatyzacji procesów prawnych i transformacji cyfrowej – w ujęciu dogmatycznym i porównawczym, z wykorzystaniem analizy regulacyjnej, ekonomicznej analizy prawa oraz metod z pogranicza prawa i technologii. Działa na zasadzie samofinansowania, ze środków grantowych, projektów międzynarodowych i współpracy z partnerami instytucjonalnymi.

Pytanie badawcze

Osią programu Centrum jest legalność i legitymizacja władzy algorytmicznej w europejskim porządku prawnym. Składają się na nią cztery wątki, które prowadzimy równolegle: konstytucyjne granice automatyzacji decyzji, zaufanie jako kategoria normatywna, podejście oparte na ryzyku jako rama legalności oraz odpowiedzialność ex ante i proceduralna kontrola nad rozstrzygnięciami podejmowanymi przez systemy AI.

Drugą oś stanowi LegalTech, rozumiany nie jako zbiór narzędzi, lecz jako przedmiot regulacji. Interesują nas granice dopuszczalnej automatyzacji czynności prawnych, odpowiedzialność za działanie narzędzi AI w praktyce prawniczej, ochrona tajemnicy zawodowej i danych klientów przy korzystaniu z modeli generatywnych oraz wpływ technologii na deontologię zawodów prawniczych. Skala zjawiska jest już mierzalna: według Future Ready Lawyer Survey (Wolters Kluwer, 2024) z generatywnej AI korzysta co najmniej raz w tygodniu 76% prawników w działach prawnych i 68% prawników w kancelariach, a raport LexisNexis odnotował w Wielkiej Brytanii wzrost wykorzystania AI przez prawników z 11% w 2023 r. do 41% w 2024 r.

Obszary badawcze

• unijne prawo cyfrowe: AI Act, Data Act, DSA i DMA, DORA, NIS2, regulacja modeli frontier

• ochrona danych osobowych w systemach AI, w tym data protection by design i ocena ryzyka

• funkcjonowanie systemów AI w administracji publicznej i w wymiarze sprawiedliwości

• LegalTech i transformacja rynku usług prawnych

• regulacja platform cyfrowych, w tym relacje platforma–przedsiębiorca (P2B)

Formy działalności

Centrum publikuje wyniki badań w czasopismach krajowych i międzynarodowych (m.in. Computer Law & Security Review , International Journal of Law and Information Technology , European Journal of Law and Technology ) oraz w wydawnictwach o zasięgu międzynarodowym. Przygotowuje raporty i analizy dotyczące barier regulacyjnych we wdrażaniu AI. Organizuje seminaria otwarte, debaty i konferencje naukowe, adresowane również do studentek, studentów i doktorantów.

Współpracujemy z organami regulacyjnymi i organizacjami branżowymi – z Urzędem Ochrony Danych Osobowych, AI Office, AI Chamber oraz Izbą Gospodarki Elektronicznej.

Na Uniwersytecie CLAIRE uzupełnia działalność wydziałowego AI Hub i pełni funkcję platformy współpracy dla istniejących zespołów: Lodz Cyber HUB, AI for Justice Lab, AI Work Team oraz Centrum Ochrony Danych Osobowych i Zarządzania Informacją. Centrum wspiera także ekspertyzą prawną uczelniany Zespół ds. Generatywnej Sztucznej Inteligencji.

Rada Naukowa

W skład Rady Naukowej Centrum wchodzi szesnaścioro badaczy z ośrodków krajowych i zagranicznych:

prof. dr hab. Monika Namysłowska (UŁ), prof. Giovanni Maria Riccio (University of Salerno), prof. dr hab. Jacek Gołaczyński (UWr), dr hab. Mariusz Golecki, prof. UŁ, dr hab. Jakub Szczerbowski, prof. UŁ, dr hab. Krzysztof Stefański, prof. UŁ, dr hab. Marlena Sakowska-Baryła, prof. UŁ, dr hab. Grzegorz Sibiga, prof. INP PAN, dr hab. Wojciech Wiewiórowski, prof. UG, dr hab. Grzegorz Wierczyński, prof. UG, dr hab. Dariusz Szostek, prof. UŚ, dr hab. Agnieszka Grzelak, prof. ALK, dr hab. Przemysław Polański, prof. ALK, dr hab. Marek Świerczyński, prof. SWPS, dr hab. Michał Jackowski, prof. SWPS, dr hab. Mariusz Krzysztofek, prof. AKP.

Projekty

BRIDGE. Polsko-niemiecka seria sympozjów naukowych prowadzona wspólnie z prof. Borisem P. Paalem z Uniwersytetu Technicznego w Monachium, poświęcona prawnym aspektom transformacji cyfrowej i toczącej się debacie nad unijnymi projektami Digital Omnibus. Pierwsze spotkanie odbyło się w Łodzi, kolejne zaplanowano w Monachium.

AI w wymiarze sprawiedliwości a dostęp do sądu. Centrum buduje konsorcjum badawcze do konkursu Trans-Atlantic Platform „Preparing Tomorrow" (NCN/UNISONO), z UŁ w roli lidera oraz partnerami z Niemiec i Ameryki Łacińskiej. Przedmiotem badania jest wpływ rozwiązań regulacyjnych dotyczących AI w sądownictwie na rzeczywisty dostęp obywateli do sądu i na zaufanie do wymiaru sprawiedliwości. Wniosek pełny planowany jest na jesień 2026 r.

Prawo ochrony danych jako reżim regulacji AI. Kontynuacja badań przedstawionych w monografii GDPR for AI: A Legal Framework for Trustworthy Artificial Intelligence through Data Protection by Design (Kluwer Law International), w tym analiza relacji między RODO a AI Act w fazie projektowania systemów.

Komentarz do Aktu w sprawie sztucznej inteligencji. Prace redakcyjne nad komentarzem do rozporządzenia 2024/1689, z udziałem autorek i autorów z ośrodków krajowych.

Kontakt

dr hab. Dominik Lubasz, prof. UŁ – kierownik Centrum Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego ul. Kopcińskiego 8/12, 90-232 Łódź dominik.lubasz@wpia.uni.lodz.pl