Projekty Badawcze Instytut Historii UŁ

Uniwersytet Łódzki otrzymał dofinansowanie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Badanie polskich strat wojennych 2026” na realizację projektu badawczego poświęconego zabytkowym dzwonom kościelnym z terenu diecezji kieleckiej, utraconym w wyniku II wojny światowej. Projekt realizowany jest przez pracowników Instytutu Historii ze wsparciem łódzkiej ASP. Jego celem jest ustalenie rzeczywistej skali strat wojennych, ich rzetelne opracowanie oraz przygotowanie pierwszego pełnego katalogu zabytkowych dzwonów kościelnych z badanego regionu. Mimo że podobne publikacje powstały już dla wybranych obszarów Polski, diecezja kielecka pozostawała dotychczas poza zakresem zainteresowania specjalistów.

Podstawą realizacji zadania będzie szeroko zakrojona kwerenda naukowa obejmująca archiwa państwowe, kościelne i parafialne, zasoby placówek badawczo-kulturalnych, nadto przekazy ikonograficzne i literaturę przedmiotu. Pozwoli to na identyfikację utraconych obiektów oraz rekonstrukcję ich losów wojennych – od rekwizycji na cele militarne po zniszczenia spowodowane działaniami zbrojnymi.

Projekt obejmuje również:

• badania nad działalnością warsztatów ludwisarskich realizujących zamówienia dla kościołów diecezji kieleckiej,

• analizę inskrypcji nadzwonnych (język, forma, treść, funkcje),

• rozpoznanie donatorów i fundatorów dzwonów oraz ich zaplecza społecznego.

Efektem końcowym będzie kompleksowy katalog strat, składający się z części analitycznej oraz szczegółowych not obiektowych uporządkowanych według parafii. Publikacja ukaże się nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Łódzkiego (w kooperacji z Instytutem Sztuki PAN) w formie drukowanej oraz cyfrowej, w modelu Open Access, zapewniając szeroki i nieograniczony dostęp do wyników badań.

Rezultaty projektu będą prezentowane na krajowych i międzynarodowych konferencjach naukowych, spotkaniach towarzystw naukowych oraz na łamach czasopism branżowych. Przedsięwzięcie wpisuje się w ogólnopolskie działania na rzecz dokumentowania i badania strat wojennych polskiego dziedzictwa kulturowego.

Członkowie zespołu badawczego:

• dr hab. Małgorzata Karkocha, prof. UŁ, Instytut Historii, Uniwersytet Łódzki – kierownik projektu
• prof. dr hab. Zbigniew Anusik, Instytut Historii, Uniwersytet Łódzki
• dr Karolina Stanilewicz, Instytut Edukacji Artystycznej, Akademia Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi

Wartość dofinansowania: 73 986 PLN

Całkowita wartość zadania: 94 886 PLN

Data podpisania umowy o dofinansowanie zadania: 29 kwietnia 2026