Od etnografii do archeologii jest naprawdę bardzo blisko – zwłaszcza wtedy, gdy archeologia zajmuje się niedawną przeszłością, pamięcią, materialnością i tym, co przeszłość robi z nami dzisiaj.
Tegoroczne, 32. Annual Meeting of EAA European Association of Archaeologists, które odbyło się w Atenach (25-29 sierpnia), bardzo wyraźnie pokazało, jak ważna dla współczesnych badań jest interdyscyplinarność i przekraczanie tradycyjnych granic między dyscyplinami. Nieprzypadkowo jednym z głównych tematów konferencji było "Transforming archaeology through interdisciplinarity”.
W konferencji uczestniczyła dr ALEKSANDRA KRUPA-ŁAWRYNOWICZz naszego Instytutu, współautorka wystąpienia "Traces of the Katyn Massacre: An Ethnoarchaeological Perspective", przygotowanego wspólnie z dr. OLGIERDEM ŁAWRYNOWICZEM, dr MAGDALENĄ MAJOREK-LIPOWICZ z Instytut Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego i dr. SEBASTIANEM LATOCHĄ z IEiAK UŁ. Referat znalazł się w sesji „Reviving the Present Past: Current Perspectives on Ethnoarchaeology”.
I właśnie program tej sesji świetnie pokazywał, jak szerokim i żywym polem badawczym jest dziś etnoarcheologia. Obok wystąpienia łódzkiego zespołu znalazły się referaty poświęcone m.in. etnoarcheologii żywych systemów społecznych, badaniom etnoarcheologicznym w szybko zmieniającym się społeczeństwie, żywemu dziedzictwu architektury suahilijskiej w Afryce Wschodniej, relacjom między współczesnymi społecznościami a sakralnym krajobrazem w Indiach czy wykorzystaniu wiedzy rdzennych społeczności. A w innych częściach konferencji pojawiały się choćby historia mówiona w badaniach historii archeologii, wiedza społeczności potomków jako pełnoprawna ekspertyza czy pytania o emocjonalną i społeczną wartość dziedzictwa archeologicznego we współczesności.
Nasze wystąpienie dotyczyło etnoarcheologii współczesności jako perspektywy integrującej, rozwijanej w projekcie „Leksykon archeologii katyńskiej 1990–2015” (grant Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego; program NPRH). Archeologia, historia i etnografia nie tworzą w nim trzech osobnych opowieści – spotykają się tam, gdzie jedna dyscyplina nie wystarcza już do zrozumienia materialnego śladu, procesu badawczego i jego społecznego znaczenia.
Etnografia pozwala pytać nie tylko o to, czym jest odnaleziony przedmiot, ale także o to, co dzieje się z nim później: kiedy artefakt staje się dowodem, pamiątką albo relikwią? Jak działa w rodzinnej pamięci? Jak materialność miejsca i rzeczy współtworzy doświadczenie żałoby? Co o archeologii mówią wspomnienia samych archeologów, ich emocje, motywacje i doświadczenia, których zazwyczaj nie znajdziemy w formalnej dokumentacji badań?
A na zdjęciach – trochę konferencyjnych kontekstów, oczywiście Akropol (bo chyba każdy, kto trafia do Aten, musi mieć takie zdjęcie), ale także uniwersytecki kampus i jego niezwykła architektura. Te ostatnie fotografie publikujemy na specjalną prośbę dr Aleksandry Krupy-Ławrynowicz, na której kampus zrobił nie mniejsze wrażenie niż same Ateny.
